Ylli Polovina in italiano
VENDLINDJA KU JETOJ DHE PUNOJ QYTETI I DY VAJZAVE TË MIA
PUBLICITIKË

ĒFARĖ FSHIHET PAS MUNGESĖS SĖ FOTOS PĖR NGRITJEN E FLAMURIT NĖ 28 NĖNTOR 1912?
AMERIKĖ, PSE TĖ DUAN KAQ SHUMĖ SHQIPTARĖT
FLAMURI QĖ U NGRIT NĖ VLORĖ DHE KASTRIOTI I PESTĖ, ALEANDRO
22 NĖNTOR 1944, QYTETI I TIVARIT: ARRATISJA E BALLIT KOMBĖTAR NĖPĖR NJĖ DET TĖ MINUAR
PASARDHĖSIT NĖ ITALI TĖ SKĖNDERBEUT NĖ KRYE TĖ MBROJTJES SĖ PAVARĖSISĖ SĖ PORSASHPALLUR
Artikuj të tjerë .....



kërkoni në këtë faqe



S'AFËRMI
MIRËSEVINI

Udhetimi i trete i Mimma Aloisit: Dritero Agolli




UDHËTIMI I TRETË I MIMMA ALOISIT: DRITERO AGOLLI


Mimma Aloisi është siçiliane dhe jeton në qytezën Mineo, në lindje të ishullit, disa qindra shtëpi që hapin dritaret e nderin saksitë e shumta të luleve nga kaltërsia e thellë dhe e pafund e Mesdheut. Ajo nuk është arbëreshe, ndryshe do të ishte vendosur në jug të Siçilisë, atje ku ndodhen shtatë vendbanimet e hershme të emigracionit shqiptar të gjashtë-shtatë shekujve të shkuar. Mimma është mirëfilli një italiane nga nëna e saj Anunciatina dhe nga babai i saj, don Injacio. Por flet një shqipe të pastër, të kulluar. Në fillim kisha një korespodencë të thjeshtë me të, pastaj ndodhi takimi i parë në Sheshin San Pietro të Vatikanit, ku ajo, sëbashku me shumë minezë u kishin hipur dy autobuzave dhe duke udhëtuar afro pesëmbëdhjetë orë, kishte ardhur nga skaji më i largët i Italisë në Romë për të marrë pjesë në një meshë të Papës. Pikërisht në atë shesh, ku mblidhen pelegrinë katolikë nga e tërë bota dhe ku më shumë se në çdo objekt turistik të rrallë të Romës, mund të dëgjosh të gjitha gjuhët e globit, e folura pastërtisht shqip e italianes Mimma Aloisi të emociononte gjer në prag ngashërimi.
Më pas do ta zhbirroja më mirë e kuptoja jetën e saj, këtë lidhje gati amësore me gjuhën shqipe dhe me Shqipërinë. Historia e kësaj italianeje mund të tregohet në mjaft mënyra, ne po zgjedhim njërën: atë të tre udhëtimeve të saj në Shqipëri.

Udhëtimi i parë

Mimma është një shkrimtare e qytezëz së saj Mineo dhe e provincës Katania. Njeri nga librat e saj titullin e ka \"Luis, historia e një familjeje me shtatë fëmijë\" (\"Luis, storia di una famiglia numerosa\"). Në afro dyqind faqet e tij italiania nga Mineo rrëfen historinë e lidhjes së saj me Shqipërinë. Mimma Aloisi, e cila ka botuar katër libra, nuk ka asnjë botim tjetër që të përshkruajë jetën e familjes së saj, veç këtij, \"Luis\". Ai është e vetmja autobiografi e saj. Arsyeja e kësaj veçansie është tejet e thjeshtë: Mimma vitet e fëminisë dhe rinisë së saj të parë i ka kaluar në Shqipëri. Këtu ajo ka jo pak, por dhjetë vite nga më mbresëlënësit e jetës së vet, vite nga më të paharruarit dhe që sa më shumë moshohet aq më tepër i rishfaqen dhe e mbushin me kujtime. I jati i saj, i cili më shumë ishte përpjekur ta mbante familjen e vet duke kryer punë jo të vazhdueshme në qytetin e Barit dhe në Pulia, viti 1939 e gjen në një moshë të mobilizueshme ushtarakisht. Kështu Ingacio Aloisi thirret nën armë dhe që në ditët e para në kazermë i thonë se shumë shpejt do të nisen për në një shtet të huaj. Marrshimi drejt shtetit të huaj ndodhi më 7 prill dhe kështu Aloisi, italiani i thjeshtë dhe baba i shtatë fëmijëve, do të marë pjesë në pushtimin e Shqipërisë. Eshtë në kolonën marshuese mbi Durrës, pastaj reparti i tij ndjek rrugën për në Rogozhinë, Elbasan e më në fund dislokohet në Pogradec. Çdo ditë marrshimi ushtarak dhe pushtimi ishte një letër e dërguar tek gruaja e tij e dashur Anunciatina. \"Oh, Ohri! Është një mrekulli\" shkruante ai në letrën e mbërritjes në Pogradec. Fotot me kolegët e tij me uniformë zgjasin vetëm një vit, shuhen në fillim të vitit 1940. Të gjithë ata ushtarë që ishin të ditëlindjes 1906 sipas ligjit u takonte të liroheshin. Injacio, i thirrur nga shqiptarët Luis (një shkurtim i mbiemrit Aloisi) bëhet gati të hedhë në shpinë çantën e madhe të udhëtimit dhe të bëjë rrugën e rikthimit: Pogradec-Elbasan-Rogozhinë-Durrës-Bari. Por rrjedha e jetës së ushtarit të liruar befasisht ndryshon: ato ditë në Pogradec kishte mbërritur me ngut Vaselli, pronari i firmës së ndërtimit me të njëjtin emër, me të cilin kishte punuar né Bari. Ky kishte marë nga qeveria italiane të drejtën e rindërtim-zgjerimit të rrugës Pogradec-Korçë dhe iu lut të punonte me të. E paguante mirë, Injacio ishte një njeri plot inisiativë dhe aq i fortë sa e thërrisnin \"njeriu me njëmijë shpirtëra\". Pranoi menjëherë.
Kështu fillon në Shqipëri edhe ajo pjesë e paharrueshme e jetës së vajzës së tij Mimma Aloisi. Injacio i bën letër të shoqes që të vijnë në Pogradec, buzë liqenit të mahnitshëm me emrin Ohri. Familja e madhe mbërrin shumë shpejt, e gëzuar që më në fund mblidhet rreth njeriut të saj të fortë. Në Pogradec Aloisët sëbashku me një vendali hapin një bar, të cilin e quajnë \"Caffé Napoli-Llazi Vani\". Pastaj ndodhi lufta italo-greke, në kundërsulmin e saj ushtria helene hyn në territorin shqiptar dhe marrshon në vijën Korçë-Pogradec. Familja Aloisi shpërngulet për në Itali dhe me t\'u \"stabilizuar\" gjendja rikthehet tek \"Caffé Napoli\".
Pastaj nisi lëvizja komuniste për çlirimin e vendit, më vonë shpërtheu lufta në male, nuk vonoi çlirimi i Shqipërisë, vitet e para pa pushtim të huaj, por tashmë me një \"pushtim\" tjetër, kësaj rradhe nga brenda.
Në përputhje me një marrëveshje ndërqeveritare mes Romës dhe Tiranës, e cila rregullonte kthimin e italianëve në vendin e tyre, më 9 shtator 1949 familja e madhe Aloisi hipën në anijen që do t\'i sillte për në atdheun e tyre, por këtu ndodh e papritura: babai i tyre nuk gjendet në listë. E bija e tij Mimma përshkron në faqet e librit \"Luis\" se ata qanin në kuvertën e anijes që po largohej nëpër det dhe Injacio në bankinën e portit, duke tundur krahët e mbajtur lotët, mpakej e bëhej përherë e më shumë një sulhuetë e vogël. Më 10 shtator familja e madhe mbërriti në Brindisi, duke tërhequr vëmendjen e gazetarëve. Ditët e Aloisëve kalojnë nëpër kampin e refugjatëve të Viçencës, Mimma nuk harron mjegullën mbi qytet. Babai i tyre i arrin vetëm pas pesë muajsh, anija \"Laura\" e sjell atë në portin e Brindisit në shkurt 1950. Por Injacio, tek pa gjendjen pa rrugëdalje të familjes, u nis menjëherë për në Mineo. I jati i tij, Pietro, ishte në fund të jetës dhe e ndërroi atë disa ditë pas mbërritjes së familjes së djalit. Në Mineo Aloisët e rinj blenë një copë tokë në djerrinën e quajtur Viale delle Rimembranze, jashtë qytetit. Aty fillojnë ndërtimin e shtëpisë. Më 7 korrik 1986 Luis, \"njeriu me njëmijë shpirtëra\" ndërroi jetë. Në librin e saj me kujtime nga Shqipëria Mimma ravijëzon përkushtimin \"Për sa kohë të jetoj ai më pas rroftë edhe katërqind vite të tjerë né kujtesën e pasardhësve të tij\".
Libri \"Luis, historia e një familjeje me shtatë fëmijë\" mbyllet këtu, duke dëshmuar në pjesën dërmuese të faqeve të tij atë të pazakonshme që i kishte ndodhur shkrimtares italiane: nentë vitet e kaluara në Shqipëri.

Udhëtimi i dytë

Ai nis simbolikisht në verë të vitit 1990. Mimma Aloisi njihet në Mineo me një shqiptare me emrin Nadia, një nga mijra ikëset e kësaj kohe drejt Italisë. Për herë të parë pas më shumë se dyzetë vitesh ajo nis të riflasë shqip. Më 9 gusht 1992, \"pasi në Shqipëri ishte vendosur demokracia\" Mimma u nis nga Mineo drejt Barit. Prej këtu, nëpërmjet tragetit \"Tiepolo\", shpresonte që më 10 gusht të zbarkonte në Durrës, por për habinë e saj trageti ishte plot me njerëz që shkonin drejt vendit dikur plotësisht të mbyllur. Shkrimtarja që kishte kaluar në Shqipëri nentë nga vitet e saj më mbresëlënës, mbërriti në Vlorë në mbrëmjen e 12 gushtit. Një natë e paharruar në Durrës, në Hotel Adriatik, dhe pastaj, më 14 gusht, menjëherë drejt Pogradecit. Në librin e saj për këtë udhëtim të dytë drejt Shqipërisë, të titulluar \"Zonjtë e bardhë të shqiponjave” (në kopertinë ka një grup shqiptarësh që, me kostumet e tyre popullore, vallzojnë një motiv tradicional) pjesa dërmuese e faqeve i kushtohen Pogradecit dhe njerëzve të Mimma kishte njohur një gjysëm shekulli më parë. Këto faqe prekëse e të mbushura me mallin e madh të Mimma Aloisit për Shqipërinë, nisin me një poezi për qytetin:Pogradec, yll i mëngjezit/më rrëfe rrugën/ o hënë e bardhë/ma ndriço udhën/kam kaluar male dhe lugina/për të mbërritur deri tek ty/sepse ti, Pogradec/po më pret për të më thënë/Mirseardhe Mimma.

Udhëtimi i tretë

Ky është mirëfilli simbolik: Mimma Aloisi është \"takuar\" me Dritero Agollin. Disa vite më parë ajo, e mrekulluar nga \"Komisari Memo\", nisi përkthimin e librit. Puna ishte kembëngulëse, sepse shkrimtarja, përveç se punonjëse në administratën e komunës së Mineos, është edhe një veprimtare sociale e spikatur, shumë kohë harrxhon edhe për të ndihmuar shqiptarët. Ajo aktualisht dërgon material didaktik në shkollën e mesme “Leonik Tomeo” të Durrësit, mjete financiare për të ndërtuar shkollën në fshatin Zhejë, në Mamurras, si edhe është e angazhuar për të mbledhur fonde për ngritjen e një shkolle tetëvjeçare në Kosovë.
Pastaj dy vitet e fundit është edhe gjyshe e një nipi që i ka ngazëlluar jetën.
Takimi me të madhin tonë kombëtar, Agollin, për të është ritakim me Shqipërinë. Takim rishtazi me kujtimet e saj në Pogradec, kur herët në mengjez gjente poshtë derës së \"Caffé Napolit\" trakte për të luftuar pushtuesit. Pra që luftonin bashkëkombasit e saj, italianët, ata ushtarë mes të cilëve për një vit kishte qënë edhe babai i vet, Injacio. Që një italiane mund të përkthejë nga shqipja një libër me poezi, me subjekt historik apo studim raportesh të Tiranës zyrtare me qeveritë fqinje, kjo është e kuptueshme dhe e mirëpritur nga lexuesit e vendit të saj. Veç nuk është kështu kur merr përsipër që të përkthesh një libër, i cili tregon se si shqiptarët luftuan me armë bashkëkombasit e ty, edhe pse me në krye një diktaturë fashiste.
Nisma e Mimma Aloisit bëhet më e kurajshme, kur konstaton se ajo mendon keq për diktaturën komuniste, e cila tragjedisht në themelin e saj ka edhe luftën vetmohuese çlirimtare të komisarëve komunistë. Madje në librin e dytë, në krye të tij, ajo distancohet aq fort nga gjysmëshekulli bolshevik shqiptar sa ravijëzon fjalët lapidare \"Për të prishur, rindërtuar dhe mbetur në vend u shpenzuan pesëdhjetë vjet\".
Përkthimi i \"Komisarit Memo\", në këto rrethana e ca më shumë sigurimi i një botuesi serioz, siç ka bërë Mimma, është një gjest shumë kuptimplotë i shkrimtares italiane. Mjafton të kujtojmë se, mes disa librave, tre janë veprat e saj më të rëndësishme të të gjithë jetës së saj: \"Luis\" (kushtuar të jatit), \"Zogjtë e bardhë të shqiponjës\" (kushtuar nënës së saj Anunciatina, \"grua e urtë dhe shpirtgjerë\") dhe \"Komisari Memo\", përkthim i kryeveprës së Dritero Agollit, një thelb një kushtim për shpirtin e madh shqiptar të autorit. Siç shihet në të tre rastet kemi të bëjmë me lidhjen e pandërprerë e pakëputur me Shqipërinë.
Tashmë \"Komisari Memo\" në gjuhën italiane është në prag të hyrjes në rotativat e mëdhenj të shtypshkronjës dhe shtatëdhjetë e dy vjeçarja Mimma Aloisi në pritje të \"udhëtimit\" të katërtë në Shqipëri. Pastaj do të bëjë patjetër udhëtimin e pestë, të gjashtë, të shtatë. Shkrimtarja italiane me shpirtin e saj të prekshëm e kujtimet përherë e më të pashlyeshme për vendin tonë, përjetësisht do të udhëtojë në intenerarin e saj të mallit të pashuar: nga Mineo në Bari, pastaj do të zbarkojë në Durrës e do të marrë rrugën drejt buzëliqenit të Ohrit.


Ylli Polovina


Version i printueshem
Faqja paraardhese

Kontakt: ylli@yllipolovina.com © 2007-2017 yllipolovina.com Webmaster: taulant@topciu.com