Ylli Polovina in italiano
VENDLINDJA KU JETOJ DHE PUNOJ QYTETI I DY VAJZAVE TË MIA
PUBLICITIKË

TA SHPĖTOJMĖ BALLISTIN MORINA APO.... Tė shpėtojmė prej tij?
PROVOKUESIT SHQIPTARĖ TĖ HISTORISĖ KOMBĖTARE DHE KROATI MILAN SHUFLAJ
PARTIZAN-KOMUNIZMI I JAUP LILĖS: LUFTĖTAR DHE QYTETAR I PĖRRUNJUR I ATDHEUT
SKĖNDERBEU ME LIDHJE TĖ SHUMĖFISHTA ME SLLAVĖT
KUJTESA KOMBĖTARE NĖN AGRESION
Artikuj të tjerë .....



kërkoni në këtë faqe



S'AFËRMI
MIRËSEVINI

Cili flori të kthehet?

Botuar në “Tirana Observer”, 17 shkurt 2008

Kur flitet e shkruhet për kompensimin e floririt të sekuestruar nga regjimi komunist apo bëhet e ditur lista e parë me emrat e personave, të cilëve për arsye ideologjike u është marë, pastaj lista e dyta, të vjen keq përse shumë gjëra u bënë në të anasjelltën e kulturës dhe traditës së shqiptarëve. Në të vërtetë i gjithë ai sistem që u ngrit në kembë dhe mbijetoi për një gjysëm shekulli, duke qënë kundër natyrës së lirë njerëzore, ka qënë posaçërisht shumë edhe në të kundërtën e natyrës së shqiptarëve. Do të ishte e tepërt të kujtonim se shqiptari është shumë individualist për të pranuar format e kolektivitetit, ca më tepër ato të sforcuara. Shqiptari ka qejf të vishet dhe po të jetë e mundur nëpërmjet rrobave të tij, llojit të shtëpisë, makinës apo edhe numrit të kembës të dallohet sa më shumë nga të tjerët. Si mund të jetonte ai me kostumin e dokut apo me një model të standartizuar qepjeje? Shqiptari ka shpirt hedonistik (është ballkanas) dhe nuk i dhanë një film me një puthje! Ai ka dëshirë të hajë mirë, shumë dhe të jenë gjëra të shijshme, ndërsa i ofruan gjysmën e kohës triska dhe pjesën tjetër të regjimit prodhime “me forcat tona”. U bë banania legjendë kur erdhi njëherë si pasojë jo e një kërkese, por detyrimi kontraktor.
Sa të tilla të kujtohen kur të bie në dorë një koleksion i argjendarisë së Beratit, pasqyrë e jetës së shqiptarëve në përmbi gjashtë shekuj, 1300-1929. Përkujdesës i tij, duke pritur që një ditë ta bëjë libër, është piktori, restauratori dhe studjuesi i artit bizantin Agron Dingo. Ai jeton e punën në tre shtete: Greqi, Itali dhe Shqipëri. Një nga ekspozitat e tij të fundit në Prato të Italisë tërhoqi modestisht edhe vëmendjen e më të madhes gazetë të vendit, “Corriere della Sera”. Kur në një ekspozitë në Athinë i pa punimet e tij diplomati grek, disa herë ambasador, Jorgo Jorgjia, tha se autori është artist i vërtetë. Të gjitha këto i citojmë jo për t’i bërë një lavdërim Agron Dingos, por për t’ju garantuar që koleksioni i argjendarisë beratase është fryt pune i një specialisti shumë të mirë. I vëllai i tij, Fatos Dingo, autor librash në Itali si edhe bashkëpunues me Universitetin e Oksfordit, njohës i dhjetë gjuhëve të huaja, e ndihmon për t’ja dalë në krye një studimi të plotë mbi artin bizantin. Dhe dihet që kjo kulturë për shekuj të tërë e ka lidhur Shqipërinë me kulturën helene. Ky art tërheq shumë vëmendjen në Evropën Perëndimore. Ndoshta një ditë në kryeqytetet e saj do të ekspozohet edhe argjendaria shqiptare.
Nuk mund të thuhet se duke qënë një popull jo me mirëqënie të lartë ekonomike nuk e kemi atë shpirtërisht të lartë. Kushdo udhëtar që shkon herë pas here në Krujë për të vizituar kështjellën apo parë pazarin e vjetër, habitet me një gjë: si nuk mbarojnë atje sendet e argjendëta të prodhuara shumë e shumë dekada më parë. Është mjaft e mahnitshme se si një popull i shtrenguar nga burokracia e planeve pesëvjeçarë dhe nga i quajturi “industrializimi socialist” ruajti në shtëpinë e vet sendet e argjendëta.
Në një farë mënyre kjo për kohën ishte disidencë. Ndaj regjimeve mund të mos rezistojë dot deri në fund trupi, por shpirti qendron. Floriri dhe argjendi shqiptar, sidomos ai i derdhur në objekte të jetesës, nuk u zhduk kurrë.
Nuk mund të mbaje të tilla sende të florinjta apo të argjendëta atë kohë. Pas sekuestrimeve të para shteti komandoi bankën e tij të vetme që ta mblidhte floririn monedhë kundrejt një çmimi që e vuri vetë si t’i pëlqente. Doemos aspak të leverdisshëm për njerëzit e thjeshtë. Por cili mund të kundërshtonte? Ishte e ndaluar edhe të mos bije dakort. Me pesë a gjashtë “napoleona flori” të fshehura, po t’i kapnin, shpalleshe borgjez. Kjo donte të thoshte armik. Kush ka mundur ta ruajë në kujtesë tregimin e një njeriu të thjeshtë, disa vite të shkuara, mban mend që u rrëfente gjithë shqiptarëve se si atëhere kishte ruajtur nja njëzetë monedha të tilla duke i vënë në një qeskë të vogël plastmasi dhe pastaj, bashkë me një tufë lakrash të shijshme, futur në barkun e lopës.
Regjimi bënte jo vetëm luftë ndaj ekonomisë së lirë, por edhe ndaj vetë mënyrës tradicionale të jetesës së shqiptarëve. Floririn dhe argjendin, në të gjitha llojet e stolive, femrat tona e kishin mbajtur në kostumet e tyre të festave apo të ditëngjarjeve të mëdha. Arin burrat shqiptarë e patën derdhur me një finesë të rrallë mbi koburet e tyre. Me argjend ishin veshur jo vetëm me qindra e qindra ikona nëpër kishat tona, me byzylykë floriri zbukuruar duart e grave, me ar menteshat apo bravat në dyert e dhomave të miqve, me shëndane argjendi dhomat e ndënies, me pafta të arta rripat e mezit. Kishim edhe libra me kapakë të larë në flori. Pikërisht në atë album-koleksion që ka punuar restauratori e studjuesi Dingo, gjenden edhe të famshmit Kodikët e Beratit.
Shqiptari dhe floriri për shekuj me rradhë kishin shkuar në harmoni, kurse në fund të viteve dyzetë të shekullit të shkuar realkomunizmi u bëri thirrje që të dorëzonin edhe unazat e gishtit?! Me justifikimin se vendi duhej të dilte nga uria dhe të rindërtohej nga paslufta.
Ishte një përndjekje e madhe kundër floririt, një progrom e persekutim i padëgjuar ndaj tij. Edhe ajo pak që mbeti, kur nisën të shfaqen “shoferët e eksportit”, pra njerëzit e besuar që transportonin mallra jashtë kufijve shtetërorë, u largua nga vendi. Njerëzit ua jepnin fshehurazi, ata po aq fshehtas i ruanin në makinë dhe, duke i shkembyer në Perëndim, blinin ndonjë këmishë najloni për dhurata martese.
Shqiptarët e kanë dashur floririn për kënaqësinë e tyre, jo si ethe pasurimi. Ishte qeveria e kohës që për një gjysëm shekulli bëri luftën kundër floririt. Oh, sa shumë flori ka mbledhur, marë, në të vërtetë plaçkitur! Sepse edhe kur u hodhën për vepra industriale u investuan në një sistem të dështuar, në makineri që më në fund i mbuloi ndryshku.
“Masakra e floririt”, boshatisja e shfarrosja maksimale e tij nga shtëpitë e shqiptarëve, mbaroi në prag të vitit 1991. Dhurata më e bukur që një paasardhës i Gjergj Kastrioti Skënderbeut, funksionar banke në Kazerta të Napolit, Itali, tregon është një shqiponjë që e mban në qafë. Është prej floriri. Ja kishin sjellë para dy vitesh nga Tirana.
Është koha e rikthimit të floririt. Thonë se edhe në Bankën e Shtetit Shqiptar sasia e tij e ruajtur është tepër e vogël (numërohen 2412 kg e 172 gramë ar, që vlerësohet në 78 milionë dollarë). Nuk është aq fort e madhe edhe ajo sasi floriri që ndodhet në shtëpitë e shqiptarëve. Kapërximi i humbjes së madhe që u bë për një gjysëm shekulli, kërkon kohë. Bashkë me atë flori të sekuestruar padrejtësisht rikthimi i tij në jetën e shqiptarëve nuk mund të bëhet i plotë pa ekspozitat për të, pa botimin e studimeve dhe të albumeve, pa filmat dokumentarë, pa sesionet studimore, pa hedhur në treg masivisht edhe objekte të jetës së përditshme. I mbrapshti regjim komunist nuk bëri keq që në kohën e vet, vetëm për të huajt, prodhoi një medalion të artë me fytyrën e Skënderbeut. Tani mund të prodhohet diçka e përafërt me pamjen e Nënë Terezës, përshembëll.
Floririn e ruajti identiteti kombëtar, në simbolet e tij ai rri natyrshëm.


Ylli Polovina


Version i printueshem
Faqja paraardhese

Kontakt: ylli@yllipolovina.com © 2007-2017 yllipolovina.com Webmaster: taulant@topciu.com